“Η χάρη μου είναι αρκετή για σας- γιατί όπου υπάρχει αδυναμία, η δύναμή μου φαίνεται πιο ολοκληρωτικά”. (2 Κορ. 12:9)
Η ανάκαμψη της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας από τη μακροχρόνια προσπάθεια των κομμουνιστών να την ελαχιστοποιήσουν είναι μια αξιοσημείωτη και εμπνευσμένη μαρτυρία της ανίκητης δύναμης του Χριστού. Πρέπει όμως να γίνει κατανοητό ότι το γεγονός αυτό, και η αντίστοιχη πνευματική επανάσταση που σάρωσε τη Ρωσία, συνέβη ταυτόχρονα με τα βαθιά δεινά των ρωσικών μαζών κατά την περίοδο 1992-2007.
Και να θυμάστε ότι αυτά τα νέα, πρόσθετα βάσανα, τα οποία παρουσιάζω ως θεϊκά βάσανα, υπέστησαν επιπλέον των προηγούμενων τεράστιων δεινών που σχετίζονταν με τις σταλινικές εκκαθαρίσεις και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τη στιγμή που ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ παραιτήθηκε από πρόεδρος της Σοβιετικής Ένωσης τον Δεκέμβριο του 1991, οι Ρώσοι στράφηκαν προς την Αμερική με μεγάλα, ορθάνοιχτα μάτια θαυμασμού. Εγώ, ο ίδιος, ζούσα τότε στη Μόσχα και θα θυμάμαι πάντα το βλέμμα ευφορίας που είδα στα πρόσωπα των ανθρώπων. Για πολλά χρόνια, οι Αμερικανοί είχαν εκπέμψει πίσω από το “Σιδηρούν Παραπέτασμα” μέσω του Radio Free Europe “αποτινάξτε τους ζυγούς της τυραννίας”. Οι Ρώσοι είχαν, επιτέλους, κάνει ακριβώς αυτό. Και φυσικά, όλοι υπέθεσαν ότι οι Αμερικανοί θα τους βοηθούσαν. Ο ίδιος ο Ρίτσαρντ Νίξον πίεζε τον τότε πρόεδρο Τζορτζ Μπους να στηρίξει το ρούβλι της ελεύθερης αγοράς. (17) Αλλά αυτό δεν συνέβη.
Οι ίδιες οι ΗΠΑ δεν έκαναν τίποτα για να βοηθήσουν. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) συμφώνησε να χορηγήσει δάνεια στη Ρωσία, αλλά με πολύ σκληρούς όρους, που ουσιαστικά περιλάμβαναν την παραίτηση από κάθε διεκδίκηση των πρώην ρωσικών εδαφών εντός της Ουκρανικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας και φυσικά με τις συνήθεις απαιτήσεις για “ιδιωτικοποιήσεις” και “μεταρρυθμίσεις της ελεύθερης αγοράς” σύμφωνα με τη “θεραπεία του οικονομικού σοκ”. (18)
Έτσι, η Ρωσία αναγκάστηκε να προχωρήσει με δυσκολία κάτω από ένα επιβαλλόμενο δυτικό οικονομικό μοντέλο. Ενώ το προκομμουνιστικό ρωσικό κράτος είχε αναμειχθεί αναπόσπαστα στη χρηματοδότηση της εκκλησίας, το μετακομμουνιστικό κράτος αμέσως μετά την πτώση δεν διέθετε κανένα μέσο για να στηρίξει άμεσα την εκκλησία. Επιπλέον, το δυτικού τύπου μετασοβιετικό σύνταγμα της Ρωσίας, το οποίο τέθηκε σε ισχύ το 1993, επιβάλλει επίσημα το διαχωρισμό κράτους και εκκλησίας. Όμως το κράτος παρείχε στην Εκκλησία ειδικές φορολογικές ελαφρύνσεις, με τις οποίες της επιτρεπόταν να πωλεί αφορολόγητα προϊόντα όπως ψάρια, ακόμη και τσιγάρα. (19) Επιπλέον, το κράτος έκανε ό,τι μπορούσε για να επιστρέψει τις περιουσίες της Εκκλησίας που είχαν κατασχεθεί από τους κομμουνιστές (αν και αυτό ήταν δυνατό μόνο για ένα μέρος του συνόλου). (20) Η Εκκλησία μπόρεσε έτσι, από μόνη της, κατά την περίοδο 1992-2013 να αυξήσει τον αριθμό των ενεργών ενοριών από 6.893 σε 33.489 και τον αριθμό των ιερέων από 6.674 σε 29.183. (21)
Όλα αυτά επιτεύχθηκαν σε μια εποχή που οι ενορίτες που υπηρετούσαν αυτοί οι νέοι ιερείς ήταν οικονομικά πολύ αδύναμοι: Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων που επιβλήθηκε από το ΔΝΤ (22) εκτυλίχθηκε ταυτόχρονα με την πτώση του ΑΕΠ κατά 43,5% από το 1990 έως το 1998 και με τη συνακόλουθη εκτεταμένη ανεργία, τη μείωση των μισθών και τη σοβαρή λιτότητα στο βιοτικό επίπεδο των μαζών. (23) Το προσδόκιμο ζωής για τους Ρώσους άνδρες κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου μειώθηκε από 63,5 σε 57,5 έτη. (24) Η συναλλαγματική ισοτιμία των ρουβλίων προς τα δολάρια ΗΠΑ αυξήθηκε από 125 τον Ιούλιο του 1992 σε 5921 τον Αύγουστο του 1998, οπότε και τα ρούβλια “ανατιμήθηκαν” με ισοτιμία 1000:1. (25)
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι πλούσιοι Αμερικανοί χριστιανοί όχι μόνο δεν έκαναν τίποτα για να βοηθήσουν την επανεμφάνιση της Ρωσικής Ορθόδοξης εκκλησίας, αλλά έσπευσαν με προγράμματα “ιεραποστολής” Βαπτιστών, Ευαγγελικών, Μορμόνων και διαφόρων Προτεσταντών, προσπαθώντας κυριολεκτικά να εκτοπίσουν την εκκλησία που ήταν το ιστορικό θεμέλιο του ρωσικού πολιτισμού. Αυτό το “ελεύθερο για όλους” συνεχίστηκε ανεξέλεγκτα μέχρι τα τέλη του 1997, όταν η ρωσική Δούμα θέσπισε τελικά έναν νέο νόμο για την “ελευθερία της συνείδησης και των θρησκευτικών ενώσεων”. Αυτός αναγνώριζε τον “ιδιαίτερο ρόλο της Ορθοδοξίας στην ιστορία του κράτους” και προστάτευε τα συμφέροντα των ρωσικών θρησκευτικών οργανώσεων, τα οποία υπήρχαν “εδώ και τουλάχιστον 15 χρόνια”. (26)
Ακριβώς λόγω της οικονομικής στέρησης, η “sobornost” κατάφερε να επιβιώσει στην εκφυτευμένο δυτικό “ατομικιστική” καταναλωτική οικονομία. Το “Sobornost” εξακολουθεί να υπάρχει στη Ρωσία σήμερα, επειδή οι Ρώσοι έχουν ακόμη πολύ δρόμο να διανύσουν μέχρι το επίπεδο της υλικής τους ευημερίας να φτάσει αυτό των Αμερικανών. Όπως ήταν αναμενόμενο, όμως, η “sobornost” θα εξαφανιζόταν αν η ρωσική οικονομία επιχειρούσε να μιμηθεί το “οικονομικό θαύμα του Ρήγκαν””λατρεία του ατομικισμού”. Επειδή όμως εξακολουθεί να υπάρχει ισχυρή υποστήριξη της “sobornost” για πνευματικούς λόγους, παραμένει η ελπίδα ότι οι χριστιανικές αρχές μπορούν να διατηρηθούν στη μελλοντική ρωσική οικονομική ανάπτυξη.
Σημειώσεις:
(17) “Ο Νίξον λέει ότι ο Μπους πρέπει να κάνει περισσότερα για να βοηθήσει τη Ρωσία”, Los Angeles Times, 10 Μαρτίου 1992. (Στα αγγλικά)
(18) “Η Ρωσία και το ΔΝΤ έρχονται σε συμφωνία”, έκθεση CRS για το Κογκρέσο, 94-284 E, 25 Μαρτίου 1994.
(19) Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία στις αρχές του 21ου αιώνα, S.G. Osmachko (2013) (στα ρωσικά)
(20) The Russian Orthodox Church in Modern Russia, M.I. Bezborodov (2013) (στα ρωσικά)
(21) Ibid
(22) Έτσι προέκυψε, ως συνέπεια των ενεργειών της ίδιας της Δύσης, η κουλτούρα των ολιγαρχών που τελικά έγινε το “σύστημα” που κυριαρχείται από τον Πούτιν και το οποίο τόσο πολύ επικρίθηκε από την ίδια τη Δύση.
(23) Realeconomik: Γκριγκόρι Γιαβλίνσκι (2011) (στα αγγλικά): The hidden cause of the great recession (and how to avert the next one), Grigori Yavlinsky (2011)
(24) “Οι μικροσυνέπειες της κοινωνικής μετάβασης σε μακροεπίπεδο: X. Zhang and S. Hwang Social Indicators Research (2007) 82: 337-36 (στα αγγλικά).
(25) Russian Economy in Transition (1990s – XXIst century) Problems and Prospects, M.A. Ignatskaya (2006) (Στα ρωσικά)
(26) Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία στις αρχές του 21ου αιώνα, S.G. Osmachko (2013) (στα ρωσικά)
Σχολιάστε