Από την ορθόδοξη οπτική γωνία της Ρωσίας, η ίδια η έννοια του «ατομικισμού», η θεμελιώδης αρχή της αμερικανικής κοινωνίας, μπορεί πραγματικά να συμβιβαστεί με τον Χριστιανισμό μόνο στο βαθμό που αναφέρεται σε «άτομα» που ζουν σε «τριαδική κοινωνία» με τους γείτονές τους. Ένα πράγμα είναι να λες «αγάπα τον πλησίον σου ως σεαυτόν» και εντελώς διαφορετικό να το κάνεις στην πραγματικότητα. Η απαίτηση ΔΕΝ είναι να «συμπαθείς» τους γείτονές σου ως «άτομα», αλλά να «τους αγαπάς ως σεαυτόν».
Από την άλλη πλευρά, το μειονέκτημα της «σομπορνόστ» είναι ότι προσφέρεται για κακοποίηση των μαζών από μια άρχουσα ελίτ. Αυτή είναι μια πτυχή του είδους του προβλήματος που η Αμερικανική Επανάσταση προσπάθησε να διορθώσει με την έμφαση που έδωσε στα πολιτικά δικαιώματα του «ατόμου».
Συγκρίνοντας και αντιπαραβάλλοντας τα σχετικά οφέλη και το κόστος της «σομπορνόστ» έναντι του «ατομικισμού» για μια κοινωνία στην οποία η πλειοψηφία ισχυρίζεται ότι είναι αμαρτωλοί που αγωνίζονται να γίνουν Χριστιανοί, καλώ τους Αμερικανούς ομολόγους μου να σκεφτούν πολύ και σοβαρά τα λόγια του Κυρίου, όπως αναφέρονται στο Κατά Ιωάννην 4:23-24: «Ο Θεός είναι πνεύμα και όσοι τον λατρεύουν μπορούν να λατρεύουν μόνο εν πνεύματι και εν αληθεία (η έμφαση προστέθηκε).» ΔΕΝ ΑΡΚΕΙ να προσεύχεσαι. Πρέπει να προσεύχεσαι και επίσης να ΕΙΣΑΙ η προσευχή σου και επίσης να «αγαπάς τον πλησίον σου ως σεαυτόν» στην πραγματικότητα. Και φυσικά, η πραγματικότητα ορίζεται από το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο βρίσκεσαι.
Ενώ ο Χριστιανισμός ασκείται στη Ρωσία για περισσότερα από χίλια χρόνια και τώρα ακμάζει στην μετακομμουνιστική εποχή, στις «εφηβικές» ΗΠΑ, η επικράτηση του «Χριστιανισμού» έχει, από όλες τις απόψεις, μειωθεί σταθερά από την έναρξη του «οικονομικού θαύματος του Ρήγκαν». Κατά ειρωνικό τρόπο, όμως, ακόμη και μετά από αυτήν την «παρακμή», ένα πολύ μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού συμμετέχει τακτικά σε κυρίως προτεσταντικές χριστιανικές λειτουργίες στις ΗΠΑ (περίπου 23%), (13) τις οποίες οι Ορθόδοξοι θεωρούν στην καλύτερη περίπτωση «αποδυναμωμένες», από ό,τι συμμετέχει τακτικά στο αυστηρό «μυστήριο της συνάξεως» του Μυστικού Σώματος του Χριστού στη Ρωσία (περίπου 7%) (14). Ακόμα και μετά από αυτήν την «παρακμή», περίπου το 23% του αμερικανικού κοινού εξακολουθεί να παρακολουθεί τακτικά προτεσταντικές λειτουργίες! Αυτό είναι αναμφισβήτητα θετικό. Το αίσθημα κοινότητας με άλλους ανθρώπους και τις οικογένειές τους που παρέχει αυτό και η προσπάθεια να προσευχηθούμε μαζί μέσα στον πνευματικό εφιάλτη του «οικονομικού θαύματος του Ρήγκαν» μπορεί, από μόνο του, να είναι «ζωογόνο». Αλλά είναι σχεδόν εντελώς άνευ αποτελέσματος ως «το μέτρο της μαγιάς» που «ανυψώνει το σύνολο» μέσα στην «λατρεία του ατομικισμού» που υφίσταται υπό την Κρατική Εκκλησία του Μαμωνά. Αυτό συμβαίνει επειδή το σατανικό κοινωνικό πλαίσιο της κοινωνίας του «οικονομικού θαύματος του Ρήγκαν» δεν ανταποκρίνεται στο πνευματικό φαινόμενο του «μέτρου της μαγιάς».
Μια προφανής εκδήλωση της συνεχιζόμενης «σομπορνόστ» στη ρωσική κοινωνία και η αντίθεσή της με τον αμερικανικό «ατομικισμό» είναι η πλήρης απουσία αυτού που οι Αμερικανοί αποκαλούν αίσθηση «προσωπικού χώρου». Φυσικά, οι Ρώσοι, όπως όλοι, έχουν μια αίσθηση της «παρουσίας» τους την οποία «προβάλλουν». Αλλά αυτή η «προβολή» περιορίζεται λίγο-πολύ στα φυσικά περιγράμματα του σώματός τους. Απλώς δεν υπάρχει κάτι τέτοιο στη ρωσική κοινωνία όπως η αίσθηση του «προσωπικού χώρου» των Αμερικανών που μπορεί να «εισβληθεί». (Σημειώστε ότι αυτή η έννοια του «προσωπικού χώρου» έρχεται εγγενώς σε αντίθεση με το «αγάπα τον πλησίον σου ως τον εαυτό σου», όπως θα προσπαθήσω να εξηγήσω αργότερα.) Οι Ρώσοι έχουν συνηθίσει να περιμένουν υπομονετικά σε ουρές και να κινούνται με τα μέσα μαζικής μεταφοράς μέσα σε ένα γεμάτο ρεύμα πεζών. Η συντριπτική πλειοψηφία ζει σε πολυσύχναστες πολυκατοικίες. Και ακόμη και οι Ρώσοι που οδηγούν αυτοκίνητα (περίπου 1 στους 3) δεν έχουν ακόμη περάσει στο αμερικανικό μοτίβο της «προβολής» μέσα από τους κινητούς θαλάμους απομόνωσης του εγώ τους.
Σε αντίθεση με την «λατρεία του ατομικισμού», η αρχή της «σομπορνόστ», η οποία (τουλάχιστον προς το παρόν) εξακολουθεί να εκδηλώνεται στη ρωσική κοινωνία, διασφαλίζει ότι εξακολουθεί να υπάρχει, σε συλλογικό επίπεδο, ενότητα στην αγάπη – θα μπορούσατε να την ονομάσετε, ενότητα στην «αγάπη του ρωσικού λαού». (15) Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι Ρώσοι αμαρτωλοί που αγωνίζονται να γίνουν Χριστιανοί είναι υποχρεωμένοι να λατρεύουν «εν πνεύματι και εν αληθεία». Το να «αγαπάς τον πλησίον σου ως σεαυτόν» είναι πολύ πιο εύκολο σε αυτό το πλαίσιο, επειδή αυτό είναι ήδη εγγενές σε κάποιο βαθμό στη «σομπορνότητα». Μέσα σε αυτό το κοινωνικό πλαίσιο, οι συνειδητές προσπάθειες ενός συγκριτικά μικρού ποσοστού του πληθυσμού (π.χ. 7%) να «αγαπάει τον πλησίον σου ως σεαυτόν» εκδηλώνουν άμεσα το φαινόμενο του «μέτρου της μαγιάς».
Τίποτα έστω και στο ελάχιστο συγκρίσιμο με τη «σομπορνόστ» δεν υπάρχει μέσα στη «λατρεία του ατομικισμού». Για να εξηγήσω αυτό το σημείο, θα επικαλεστώ την έννοια του «υπεροργανισμού». Με αυτό εννοώ έναν γενικευμένο οργανισμό που αποτελείται από πολλούς άλλους οργανισμούς που συνεργάζονται και δεν μπορούν να επιβιώσουν ατομικά. Μέσα από την επιβίωση της «σομπορνότητας», ο «Υπερ-Ρώσος» εξακολουθεί να είναι ένας «οργανισμός» που επιδεικνύει «πνεύμα». Ο «Υπερ-Αμερικανός» δεν είναι απλώς το άθροισμα των μερών της «λατρείας του ατομικισμού». Αλλά ό,τι κι αν ήταν κάποτε, έχει επίσης μεταμορφωθεί από το «οικονομικό θαύμα του Ρήγκαν». Ο «Υπερ-Αμερικανός» των περασμένων ημερών του «Νόρμαν Ρόκγουελ», όταν τα «καλά οικονομικά νέα» ήταν ότι «οι αποταμιεύσεις έχουν αυξηθεί», όταν τα «άτομα» ζούσαν σε «κοινωνία» με τους γείτονές τους, όταν οι εκλογές ήταν ακόμα σημαντικές και ουσιαστικά μια πνευματική τελετουργία της «εκκλησίας» του «συνταγματικού πλουραλισμού» – αυτό ήταν κάτι στο οποίο οι αμαρτωλοί που αγωνίζονταν να γίνουν Χριστιανοί μπορούσαν να συμμετέχουν με καλή συνείδηση. Αλλά πλέον ο «Υπερ-Αμερικανός» έχει γίνει κάτι άψυχο και, κατά την άποψή μου, τρομακτικό. Ο «Υπερ-Αμερικανός» απέχει πλέον πολύ από το να είναι μια ευγενική, φροντιστική «υπερ-μαμά» στην οποία οι καταναλωτές βρίσκουν συλλογική αγάπη και ένα αίσθημα ότι ανήκουν κάπου. Αντίθετα, είναι μια μηχανή που αποανθρωποποιεί, η ενσάρκωση του «μηχανικού καπιταλισμού» και του «αέναα αυξανόμενου κανόνα» κατανάλωσης (καθώς και ο εκούσιος ασκών την επικερδή μαζική δολοφονία ξένων για την υπεράσπιση της «δημοκρατίας» από τους αντιπάλους της, όπως οι κακοί Ρώσοι).
Προκαλώ τους Αμερικανούς ομολόγους μου να σκεφτούν πολύ και σοβαρά γιατί οι Αμερικανοί καταναλωτές αγνοούν τον δυσοίωνο χαρακτήρα του «Υπερ-Αμερικανός». Υποστηρίζω με σεβασμό ότι αυτή είναι η συνέπεια της «γνωστικής ασυμφωνίας» κατά την οποία ο «ατομικός» καταναλωτής συνεχίζει να λειτουργεί μέρα με τη μέρα, σίγουρος για την αξιοπρέπειά του και τον σεβασμό του για τους άλλους. Υποστηρίζω με σεβασμό ότι οι Αμερικανοί αμαρτωλοί που αγωνίζονται να γίνουν Χριστιανοί έχουν αποδεχτεί αυτήν την «γνωστική ασυμφωνία» κυρίως επειδή έχουν πλανηθεί ότι η «προσωπική τους σχέση με τον Χριστό» είναι το μόνο που έχει σημασία. Θλιβερά ελλείψει εργασίας για την «ενότητα» (δηλαδή, «τριαδική κοινωνία») με τους γείτονές τους, έχουν πλανηθεί στο να αποδέχονται την επιφανειακή καλοσύνη προς τους άλλους καταναλωτές ως «αγάπη για τον πλησίον σου ως τον εαυτό σου».
Η Ορθόδοξη διδασκαλία είναι ότι το «αγάπα τον πλησίον σου ως σεαυτόν» στο «μυστήριο της συνάξεως» του Μυστικού Σώματος του Χριστού, δηλαδή στη λειτουργία του Χριστού, παίζει θεμελιώδη ρόλο στη διαδικασία της γνώσης του ποιος ακριβώς είναι ο «εαυτός», όταν το σώμα, η ψυχή και το πνεύμα είναι ενωμένα, απαλλαγμένα από την πτώση κάποιου. Και η τακτική συμμετοχή στη συνάθροιση είναι το μέσο με το οποίο μπορούμε να θυμόμαστε τον «εαυτόν» στον συνεχή αγώνα να ζήσουμε με ειρήνη και μετάνοια. Όχι σπάνια, η πράξη του «αγάπα τον πλησίον σου ως σεαυτόν» στην πραγματικότητα απαιτεί μια εσωτερική αντιπαράθεση και αντίθεση στην κακία κάποιου, ακριβώς όπως βιώνουμε σε κάθε επανάληψη της λειτουργίας του Χριστού.
Μια ενδιαφέρουσα αντίθεση με τον «Υπερ-αμερικανό» μπορεί να βρεθεί στη Δανία, όπου έζησα για 20 χρόνια ως μέλος μιας ακμάζουσας ρωσικής ορθόδοξης ενορίας στην Κοπεγχάγη. Οι Δανοί είναι σίγουρα κολεκτιβιστές και, παρά το γεγονός ότι η μεγάλη πλειοψηφία δηλώνει άθεος, ζουν (τουλάχιστον προς το παρόν) έναν λίγο-πολύ de facto χριστιανικό τρόπο ζωής όπου πραγματικά «αγαπούν τον (Δανό) πλησίον τους ως τον εαυτό τους». Ο «Υπερ-Δανός» είναι πράγματι (τουλάχιστον προς το παρόν) μια ευγενική, φροντιστική «υπερμαμά». Ποια από αυτές τις δύο «έκανε το θέλημα του πατέρα τους» σύμφωνα με την παραβολή των δύο γιων (Ματθαίος 21:31), τους άθεους Δανούς ή τους Αμερικανούς που διεκδικούν την Αγία Γραφή ως «λατρεία του ατομικισμού»; Σημειώσεις:
(13) Η παρακμή του Χριστιανισμού στις ΗΠΑ έχει επιβραδυνθεί, μπορεί να έχει σταθεροποιηθεί,” Pew Research Center, Φεβρουάριος 2025, Ανακοίνωση 202.419.4372 (Στα αγγλικά)
(14) “Οι Ρώσοι επιστρέφουν στη θρησκεία, αλλά όχι στην εκκλησία,” Pew Research Center, Φεβρουάριος 2014, Ανακοίνωση 202.419.4562
(15) Ο όρος «ρωσικός λαός» ισχύει εξίσου για τους Ουκρανούς και τους Λευκορώσους και το φαινόμενο της «σομπορνόστ» είναι εμφανές και σε μια ευρύτερη ομάδα ορθόδοξων λαών.
Σχολιάστε